Sự ra đời của Theatreland: Khu nhà hát London hình thành như thế nào

Theatreland của London không hình thành một cách tình cờ. Việc các nhà hát tập trung quanh Shaftesbury Avenue, Strand và Covent Garden bắt nguồn từ thập niên 1660, khi Vua Charles II chỉ cấp hai giấy phép độc quyền để biểu diễn sân khấu — cho Theatre Royal Drury Lane và Theatre Royal Covent Garden. Trong gần hai thế kỷ, đây là những địa điểm duy nhất được phép hợp pháp để dàn dựng kịch tại London.

Làn sóng bùng nổ xây dựng nhà hát diễn ra vào thời kỳ Victoria. Từ 1870 đến 1910, hàng chục nhà hát mới được xây dựng khắp West End, được thúc đẩy bởi mạng lưới đường sắt mở rộng (đưa khán giả từ khắp cả nước đến), công nghệ chiếu sáng bằng đèn gas (khiến các suất diễn buổi tối trở nên khả thi) và nhu cầu giải trí ngày càng tăng của tầng lớp trung lưu. Nhiều nhà hát mà bạn có thể ghé thăm ngày nay được xây dựng trong giai đoạn phi thường này.

Địa lý của Theatreland được định hình bởi các yếu tố thực tế. Các nhà hát tập trung gần những đầu mối giao thông lớn và các trục đường chính để khán giả dễ dàng tiếp cận. Việc nằm gần nhà hàng, quán pub và khách sạn tạo nên một hệ sinh thái giải trí tự củng cố. Đến đầu thế kỷ XX, khu vực quanh Shaftesbury Avenue, Drury Lane và Strand đã trở thành trái tim không thể tranh cãi của sân khấu Anh.

Kỳ quan kiến trúc: Chính những tòa nhà

Các nhà hát West End là những báu vật kiến trúc, trong đó nhiều nơi được xếp hạng di sản Grade II hoặc Grade II*. Không gian nội thất thường khiến người ta choáng ngợp — những mảng thạch cao chạm trổ tinh xảo, ban công mạ vàng, trần vẽ tay và đèn chùm có từ trước thời điện khí hóa. Theatre Royal Drury Lane, được xây dựng lại vào năm 1812, là địa điểm nhà hát lâu đời nhất tại London vẫn hoạt động liên tục, dù tòa nhà hiện tại là tòa thứ tư trên cùng vị trí.

Frank Matcham là kiến trúc sư nhà hát vĩ đại nhất của thời Victoria và Edward, người thiết kế hoặc cải tạo hơn 150 nhà hát trên khắp nước Anh. Các thiết kế của ông tại London Palladium, London Coliseum và Hackney Empire là những “bài học mẫu mực” về kiến trúc sân khấu — mọi góc nhìn đều được tính toán, mọi chi tiết trang trí đều phục vụ mục đích tạo nên cảm giác trang trọng và kỳ diệu.

Thách thức của các chủ sở hữu nhà hát hiện đại là duy trì những công trình lịch sử này đồng thời đáp ứng kỳ vọng của khán giả đương thời. Nhiều đợt nâng cấp lớn tại các địa điểm khắp West End đã lắp đặt điều hòa, cải thiện khả năng tiếp cận, nâng cấp ghế ngồi và hiện đại hóa khu hậu trường, trong khi vẫn cẩn trọng gìn giữ “hồn” lịch sử làm nên sự đặc biệt của những tòa nhà này. Khi bạn ghé một nhà hát như Apollo Theatre, bạn đang bước vào lịch sử sống.

Chuyện ma và những điều kiêng kỵ trong nhà hát

Gần như mọi nhà hát West End đều có câu chuyện ma “thường trú”. Theatre Royal Drury Lane kể về Người đàn ông mặc xám — một bóng hình ma quái đội mũ ba góc và khoác áo choàng cưỡi ngựa màu xám, được cho là thường xuất hiện ở tầng ghế trên trong các buổi tập ban chiều. Con ma ở Adelphi Theatre được nói là của diễn viên William Terriss, bị sát hại bên ngoài cửa sân khấu vào năm 1897. Nhân viên tại Adelphi đã báo cáo về những tiếng bước chân không rõ nguồn gốc và những cánh cửa tự mở suốt hơn một thế kỷ.

Những điều kiêng kỵ trong nhà hát ăn sâu đến mức đáng kinh ngạc. Bạn không bao giờ nói “Macbeth” bên trong nhà hát — luôn gọi là “vở kịch Scotland”. Bạn cũng không được huýt sáo ở hậu trường, một truyền thống bắt nguồn từ thời các nhân viên sân khấu từng là thủy thủ và dùng mã huýt sáo để phối hợp thay cảnh. Một buổi tổng duyệt tệ được xem là điềm may. Lông công bị cấm trên sân khấu. Những điều này có thể nghe có vẻ cổ xưa, nhưng trong môi trường sân khấu chuyên nghiệp, chúng được tuân thủ nghiêm túc một cách bất ngờ.

Ngoài chuyện ma, nhiều nhà hát còn có lịch sử kịch tính thật sự. Victoria Palace Theatre từng sống sót qua các đợt ném bom trong thời Blitz. Old Vic từng là một quán gin khét tiếng trước khi được Emma Cons chuyển đổi thành nhà hát vào năm 1880. Criterion Theatre gần như nằm hoàn toàn dưới lòng đất. Mỗi địa điểm đều có nhiều lớp lịch sử, làm phong phú thêm trải nghiệm khi bạn xem một buổi diễn tại đó.

Những vở diễn biểu tượng định danh từng nhà hát

Một số vở diễn gắn chặt với nhà hát đến mức trong tâm trí công chúng, hai điều này gần như không thể tách rời. The Mousetrap được diễn tại St Martin's Theatre từ năm 1974 (trước đó tại Ambassadors Theatre từ năm 1952). Les Misérables gắn bó với Queen's Theatre (nay là Sondheim Theatre) hơn ba mươi năm. The Phantom of the Opera “ám” Her Majesty's Theatre suốt hơn ba thập kỷ.

Những vở diễn dài hơi này biến đổi địa điểm biểu diễn cả về vật lý lẫn văn hóa. Các nhà hát thường được cải tạo để đáp ứng những yêu cầu kỹ thuật riêng của từng vở. Sân khấu xoay mang tính biểu tượng của Les Misérables là một hạng mục lắp đặt cố định. Cơ chế đèn chùm của Phantom được tích hợp vào hạ tầng của khán phòng. Khi các vở diễn này cuối cùng khép lại, nhà hát thường phải tái cấu trúc đáng kể để phù hợp với các sản phẩm mới.

Mối quan hệ giữa vở diễn và địa điểm cũng có thể tinh tế hơn. Một số nhà hát xây dựng danh tiếng cho những loại hình nhất định — Donmar Warehouse với kịch gần gũi, táo bạo; Old Vic với các phiên dựng lại tham vọng và tác phẩm mới; National Theatre với tiết mục đa dạng. Những “bản sắc” này thu hút khán giả tin tưởng địa điểm như một thương hiệu, bất kể cụ thể đang diễn vở nào.

Tương lai của các nhà hát West End

Các nhà hát London đối mặt với thách thức phải giữ được tính phù hợp trong thế giới của streaming, game và vô tận giải trí số. Câu trả lời cho đến nay là tập trung vào điều làm sân khấu trực tiếp trở nên độc nhất — trải nghiệm chia sẻ, năng lượng không thể tái tạo của trình diễn live, và vẻ đẹp thuần túy của những công trình lịch sử này.

Những năm gần đây chứng kiến nguồn đầu tư đáng kể vào hạ tầng nhà hát. Các địa điểm mới như @sohoplace đã mở cửa, London Palladium trải qua đợt cải tạo lớn, và một chương trình cải thiện khả năng tiếp cận đang được triển khai trên toàn Theatreland. Trải nghiệm sân khấu nhập vai, các chương trình tương tác và việc sử dụng địa điểm theo cách phi truyền thống đang mở rộng định nghĩa về sân khấu.

Với khán giả, mỗi lần đến một nhà hát West End là một cơ hội tham gia vào truyền thống kéo dài hàng thế kỷ. Khi bạn đặt vé một buổi diễn trên tickadoo, bạn không chỉ xem một màn trình diễn — bạn đang ngồi trong một tòa nhà đã chứng kiến vô số đêm công diễn, những tràng pháo tay vang dội và những khoảnh khắc kỳ diệu đích thực của sân khấu. Những bức tường có câu chuyện, và chúng vẫn đang được viết tiếp.