Nghệ thuật thay trang phục siêu tốc

Một trong những màn trình diễn ấn tượng nhất trong các vở nhạc kịch West End diễn ra ở nơi khán giả không thể nhìn thấy. Thay trang phục siêu tốc — khi nghệ sĩ đổi trang phục trong khoảng thời gian ngắn đến khó tin — là những quy trình được dàn dựng cực kỳ kỹ lưỡng, với sự phối hợp của nhiều người phụ trách phục trang, trang phục được chuẩn bị sẵn và các kiểu khóa cài thông minh. Những lần thay nhanh nhất chỉ mất dưới mười lăm giây.

Trang phục thiết kế cho thay nhanh thường dùng miếng dán velcro thay cho cúc, khóa kéo thay cho dây buộc, và các mảng “xé tách” có thể tách ra rồi gắn lại chỉ trong một thao tác. Đội phục trang luyện tập những lần thay này hàng trăm lần trước đêm công diễn. Nghệ sĩ đứng yên, dang tay, trong khi hai hoặc ba người phụ trách phục trang làm việc đồng thời trên các phần khác nhau của trang phục. Mỗi chuyển động đều chính xác như những bài vũ đạo trên sân khấu.

Một số vở diễn còn xây hẳn các buồng thay nhanh ngay sát cánh gà — những không gian nhỏ khép kín với ánh sáng hoàn hảo và mọi món phục trang được treo theo đúng thứ tự tuyệt đối. Khi bạn thấy một nhân vật rời sân khấu bên trái trong chiếc váy dạ hội và quay lại bên phải chỉ hai mươi giây sau với bộ đồ hoàn toàn khác, bạn đang chứng kiến một “phép màu” nhỏ của sự phối hợp hậu trường.

Understudy: Những người hùng thầm lặng

Mỗi vai chính trong một vở diễn West End đều có ít nhất một understudy — nghệ sĩ học thuộc vai và có thể lên sân khấu bất cứ lúc nào, đôi khi chỉ với thông báo trước vài phút. Understudy tham dự mọi suất diễn, theo dõi vở diễn qua màn hình ở hậu trường và luôn khởi động cơ thể lẫn giọng nói sẵn sàng phòng khi được gọi. Họ cũng thường phải đảm nhiệm đồng thời vai ensemble của mình.

Khoảnh khắc understudy phải lên thay vừa đáng sợ vừa phấn khích. Họ có thể được báo vào giờ trưa rằng tối đó sẽ biểu diễn, hoặc — trong những trường hợp cực đoan — ngay giữa suất diễn khi diễn viên chính đổ bệnh. West End đầy những câu chuyện understudy huyền thoại: nghệ sĩ lên sân khấu mà chưa từng tập trên bối cảnh thật, vẫn “cân” trọn màn trình diễn và nhận được tràng pháo tay đứng từ những khán giả vốn đến để xem một người khác.

Được lên sân khấu với vai understudy là một trong những cách phổ biến nhất để nghệ sĩ được các đạo diễn tuyển vai và người đại diện “để mắt”. Nhiều ngôi sao West End hiện nay đã có bước ngoặt sự nghiệp nhờ lên thay với vai understudy và mang đến một màn trình diễn không thể quên. Đây là con đường đòi hỏi sự linh hoạt, bản lĩnh bền bỉ và khả năng diễn hết công suất gần như không có thời gian chuẩn bị.

Nghi thức trước giờ diễn và những điều kiêng kỵ

Đi dạo hậu trường trước giờ diễn, bạn sẽ bắt gặp cả một thế giới nghi thức. Một số nghệ sĩ có quy trình khởi động gần như “tôn giáo” về độ chuẩn xác — những bài luyện thanh cụ thể, các động tác giãn cơ và kỹ thuật chuẩn bị tinh thần, luôn thực hiện theo đúng một trình tự trước mỗi suất diễn. Người khác lại có bùa may mắn, bữa ăn trước giờ diễn cố định, hoặc những thói quen mà họ tin là ảnh hưởng đến chất lượng phần trình diễn.

Khởi động của dàn diễn viên thường là hoạt động chung giúp tạo năng lượng tập thể. Giám đốc âm nhạc có thể dẫn luyện thanh, đội trưởng vũ đạo phụ trách khởi động thể lực, và cả đoàn có thể chơi trò chơi, giãn cơ theo nhóm hoặc thực hiện những nghi thức riêng của từng vở. Mục tiêu là biến một nhóm cá nhân — có thể vừa trải qua những ngày rất khác nhau — thành một tập thể gắn kết, sẵn sàng cùng nhau kể một câu chuyện.

Thông báo “half-hour call” — phát ra trước giờ mở màn ba mươi lăm phút — là khoảnh khắc nhà hát chuyển từ một tòa nhà thành một không gian biểu diễn. Nghệ sĩ hoàn tất trang điểm và trang phục, đạo cụ được kiểm tra và sắp đặt, sân khấu được dọn sạch và các hạng mục đặt sẵn được định vị. Thông báo “five-minute call” báo hiệu những phút cuối cùng trước khi đèn khán phòng tắt và vở diễn bắt đầu. Năng lượng điện trong hậu trường ở những phút chót ấy gần như có thể cảm nhận rõ ràng.

Phép thuật kỹ thuật mà bạn không nhìn thấy

Hạ tầng kỹ thuật của một vở diễn West End hiện đại có quy mô choáng ngợp. Một vở nhạc kịch lớn có thể dùng hơn 500 thiết bị chiếu sáng, tất cả được điều khiển bởi hệ thống máy tính lưu trữ hàng nghìn cue riêng lẻ. Người vận hành bàn điều khiển ánh sáng chỉ cần nhấn một nút, hàng trăm đèn sẽ đồng thời đổi màu, cường độ và hướng chiếu theo những chuỗi thời gian chính xác. Một phiên bản của Vua Sư Tử từng nổi tiếng với hơn 2.000 cue ánh sáng.

Công nghệ âm thanh trong nhà hát đã tiến bộ vượt bậc. Mỗi nghệ sĩ đều đeo micro không dây, thường được giấu ở đường chân tóc hoặc trong tóc giả. Kỹ thuật viên âm thanh trộn trực tiếp đến 40 kênh micro hoặc hơn, cân bằng giọng từng người với dàn nhạc và hiệu ứng âm thanh. Mọi việc diễn ra ở phía sau khán phòng, khi người vận hành vừa quan sát sân khấu vừa “mix” dựa vào bản năng không kém gì kỹ thuật.

Hệ thống tự động hóa di chuyển cảnh trí với độ chính xác do máy tính điều khiển. Các hạng mục treo bay — cảnh trí di chuyển lên xuống — được điều khiển bằng tời mô-tơ có thể đặt vị trí chính xác đến từng milimét. Sân khấu xoay, xe cảnh (bệ di động) và cửa sập đều vận hành theo các chuỗi được lập trình sẵn, canh thời gian theo nhạc. Mức độ kỹ thuật ở đây chẳng khác gì một cơ sở hàng không vũ trụ, và tất cả diễn ra lặng lẽ sau cánh gà trong khi khán giả tập trung vào nghệ sĩ.

Vở diễn phải tiếp tục: Những câu chuyện “thảm họa”

Mọi vở diễn West End chạy dài ngày đều có bộ sưu tập chuyện “thảm họa” — đêm cảnh trí trục trặc, bộ trang phục bị rách đúng lúc tệ nhất, đạo cụ thất lạc, hoặc sự cố mất điện khiến cả nhà hát chìm vào bóng tối. “Luật bất thành văn” của sân khấu là khán giả không bao giờ được biết đã có chuyện gì xảy ra.

Nghệ sĩ được huấn luyện để ứng biến khi mọi thứ đi chệch hướng. Thiếu đạo cụ thì diễn pantomime. Cảnh trí không chạy thì tìm cách xoay sở. Đồng nghiệp quên thoại thì đỡ lời thật mượt. Sự chuyên nghiệp để giữ trọn ảo giác sân khấu trong khi vẫn giải quyết vấn đề đồng thời là điều đáng kinh ngạc. Nhiều nghệ sĩ nói rằng những suất diễn hay nhất của họ lại rơi vào những đêm mọi thứ đều hỏng, vì áp lực tăng cao mang đến sự tập trung phi thường.

Có lẽ khía cạnh ấn tượng nhất của đời sống hậu trường là mức độ lặp lại. Một vở diễn dài ngày biểu diễn tám suất mỗi tuần, năm mươi hai tuần mỗi năm. Trình diễn cùng một chất liệu với năng lượng thật và sự tươi mới hàng trăm lần đòi hỏi một kỷ luật đặc biệt và tình yêu lớn với nghề. Khi bạn xem một vở diễn và thấy nghệ sĩ khiến mọi thứ trông như ngẫu hứng và sống động, hãy nhớ: họ có thể đã diễn đúng suất ấy năm trăm lần trước đó — và vẫn làm cho nó trở nên mới mẻ chỉ dành riêng cho bạn.

Hướng dẫn này cũng bao gồm các thông tin hậu trường về nhạc kịch và tour tham quan hậu trường West End để hỗ trợ bạn lập kế hoạch đi xem nhà hát và nghiên cứu đặt vé.